Gezondheid: veel meer dan alleen niet ziek zijn

Gezondheid gaat verder dan een gezond lijf. Veel mensen denken dat je gezond bent zolang je geen klachten hebt. Maar dat beeld klopt maar gedeeltelijk. Wie goed in zijn vel zit, lekker slaapt, sociale contacten heeft en zich mentaal sterk voelt, is vaak véél beter af dan iemand die alleen lichamelijk fit is. Welbevinden heeft veel meer dimensies dan je op het eerste gezicht zou denken.

Wat de Wereldgezondheidsorganisatie zegt over welbevinden

Al in 1948 omschreef de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) welbevinden als een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welzijn. Niet alleen het ontbreken van ziekte of aandoeningen. Die definitie was voor die tijd vernieuwend, maar heeft één nadeel: ze beschrijft een soort ideale eindsituatie. Het suggereert dat je op elk moment volledig en volledig in orde moet zijn. Dat is voor de meeste mensen niet realistisch. Iemand met een chronische aandoening kan zichzelf namelijk heel goed voelen, goed functioneren en gelukkig zijn. De definitie van de WHO houdt daar te weinig rekening mee.

Positieve gezondheid als breder kader

Een nieuwer idee dat steeds meer aandacht krijgt, is dat van positieve gezondheid. Dit kader gaat uit van het vermogen van mensen om zich aan te passen en hun eigen regie te voeren. Het gaat niet om perfectie, maar om veerkracht. Arts en onderzoeker Machteld Huber ontwikkelde dit concept als reactie op de te starre definitie van de WHO. Zij onderscheidt zes gebieden die samen bepalen hoe iemand zich voelt: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen in de samenleving en het dagelijks functioneren. Door al deze aspecten mee te nemen, ontstaat een veel volledigere kijk op hoe het echt met iemand gaat.

De rol van leefstijl bij een goede conditie

Bewegen, goed slapen, gevarieerd eten en stress beperken zijn bekende pijlers van een goede conditie. Toch is het voor veel mensen lastig om dit vol te houden. Dat heeft niet alleen te maken met wilskracht. Omgeving, gewoonten, werk en sociale druk spelen ook een grote rol. Iemand die in een drukke wijk woont zonder groen in de buurt, beweegt gemiddeld minder dan iemand die vlak bij een park woont. Iemand die elke dag veel stress ervaart op het werk, slaapt slechter en eet sneller ongezond. Een goede lichamelijke conditie is dus ook afhankelijk van de omstandigheden waarin je leeft, niet alleen van de keuzes die je maakt.

Mentale en sociale aspecten worden nog onderschat

Lange tijd lag de nadruk in de gezondheidszorg vooral op het lichaam. Mentale klachten werden minder serieus genomen. Dat is aan het veranderen. Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid net zo schadelijk kan zijn voor je lichaam als roken. Sociale verbondenheid, het gevoel ergens bij te horen en betekenisvolle relaties hebben, dragen sterk bij aan een lang en gezond leven. Ook zingeving speelt een rol: mensen die het gevoel hebben dat hun leven ergens over gaat, zijn gemiddeld weerbaarder en minder vatbaar voor burn-out en depressie. Het mentale en sociale deel van welbevinden verdient daarom minstens evenveel aandacht als voeding of sport.

Veelgestelde vragen

Is het mogelijk om gezond te zijn terwijl je een chronische ziekte hebt?
Ja, dat is zeker mogelijk. Gezond zijn betekent niet dat er niets aan de hand is. Iemand met een chronische ziekte kan zich goed aanpassen aan zijn situatie, regie houden over zijn leven en zich mentaal en sociaal goed voelen. Dat telt ook mee voor het totaalbeeld van hoe iemand functioneert.

Wat is het verschil tussen lichamelijke en mentale gezondheid?
Lichamelijke gezondheid gaat over hoe goed je lichaam werkt: organen, spieren, het immuunsysteem en je conditie. Mentale gezondheid gaat over hoe je je emotioneel voelt, hoe je met stress omgaat en hoe je in het leven staat. Beide zijn met elkaar verbonden. Fysieke klachten kunnen mentale gevolgen hebben, en omgekeerd kunnen mentale problemen lichamelijke klachten veroorzaken.

Hoeveel invloed heeft leefstijl op hoe gezond je bent?
Leefstijl heeft een grote invloed op je algeheel welbevinden, maar het is niet het enige dat telt. Genetica, woonomgeving, inkomen en sociale omstandigheden spelen ook een rol. Bewegen, goed slapen en gevarieerd eten helpen zeker, maar het beeld dat iedereen zelf volledig verantwoordelijk is voor zijn conditie, is te simpel.

Waarom is slaap zo belangrijk voor je algehele welzijn?
Tijdens de slaap herstelt je lichaam zich. Cellen vernieuwen zich, het geheugen verwerkt informatie en het immuunsysteem wordt sterker. Slaapgebrek verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, overgewicht en mentale klachten. Volwassenen hebben gemiddeld zeven tot negen uur slaap per nacht nodig om goed te kunnen functioneren.