Chartaal geld uitgelegd: wat het is en hoe het verschilt van giraal geld

Munten in je broekzak, een briefje van twintig in je portemonnee: dat is chartaal geld. Het woord klinkt misschien ingewikkeld, maar de betekenis is eenvoudig. Chartaal geld is al het tastbare geld dat in omloop is. In de volksmond noem je het gewoon contant geld.

Wat is chartaal geld precies?

Chartaal geld bestaat uit munten en bankbiljetten die je fysiek kunt aanraken en vastpakken. In het vakjargon wordt het ook wel centralebankgeld of publiek geld genoemd. Het is een wettig betaalmiddel, wat betekent dat een winkelier verplicht is het te accepteren als jij ermee wilt betalen.

De munten en biljetten die je gebruikt, worden uitgegeven door de centrale bank. In Nederland en de rest van de eurozone is dat de Europese Centrale Bank, samen met de nationale centrale banken. Zij bepalen hoeveel chartaal geld er in omloop is.

Hoe verschilt chartaal geld van giraal geld?

Naast chartaal geld bestaat er ook giraal geld. Het verschil is simpel: giraal geld kun je niet aanraken. Het bestaat alleen digitaal, als een saldo op je bankrekening. Wanneer jij met je pinpas betaalt of een bedrag overmaakt, gebruik je giraal geld.

Chartaal geld wisselt van hand tot hand. Giraal geld beweegt van rekening naar rekening. Beide vormen zijn officiële betaalmiddelen, maar ze werken op een andere manier.

Een praktisch verschil: giraal geld staat bij een bank. Als een bank failliet gaat, bestaat er een depositogarantiestelsel dat je saldo tot een bepaald bedrag beschermt. Chartaal geld in je portemonnee is direct van jou. Daar zit geen tussenpersoon tussen.

Waar komt chartaal geld vandaan?

De centrale bank geeft opdracht om munten en biljetten te maken. In Nederland slaat de Koninklijke Nederlandse Munt de munten. De biljetten worden gedrukt door gespecialiseerde drukkerijen in de eurozone. Daarna gaan de biljetten en munten via commerciële banken naar geldautomaten en uiteindelijk naar jou.

De hoeveelheid chartaal geld in omloop wordt bewust geregeld. De centrale bank kijkt hoeveel geld de economie nodig heeft. Te veel geld in omloop kan leiden tot inflatie. Te weinig geld kan de economie afremmen.

Waarvoor gebruik je chartaal geld?

Contant geld heeft een aantal eigenschappen die het in bepaalde situaties handig maken:

• Je kunt er direct mee betalen, zonder tussenkomst van een bank of betaalsysteem.
• Het werkt altijd, ook als het internet of de stroomtoevoer uitvalt.
• Betalingen zijn anoniem. Er is geen digitaal spoor zoals bij een pintransactie.
• Kleine bedragen zijn makkelijk en snel af te rekenen.
• Het is toegankelijk voor mensen zonder bankrekening.

In Nederland wordt chartaal geld minder gebruikt dan vroeger. Pinnen en mobiel betalen zijn populairder geworden. Toch blijft contant geld een belangrijke rol spelen, ook als noodoplossing bij storingen in het digitale betaalsysteem.

Is chartaal geld hetzelfde als wettig betaalmiddel?

Chartaal geld wordt ook wel wettig betaalmiddel genoemd. Dat klinkt formeel, maar het betekent simpelweg dat niemand een betaling in contanten mag weigeren. Althans, dat is de basisregel. In de praktijk mogen winkels in sommige landen zelf bepalen of ze alleen pin accepteren, zolang ze dat duidelijk aangeven voordat je iets koopt.

In Nederland is er discussie over het recht op contant betalen. De wetgever vindt het belangrijk dat iedereen toegang heeft tot chartaal geld als betaalmiddel, ook mensen die minder handig zijn met digitaal bankieren.

Neemt chartaal geld af?

Het gebruik van contant geld daalt al jaren. Steeds meer betalingen gaan digitaal. Toch verdwijnt chartaal geld niet zomaar. Mensen bewaren contant geld thuis als reserve. Kleine ondernemers werken er veel mee. En in tijden van onzekerheid, zoals tijdens een grote stroomstoring, blijkt hoe waardevol fysiek geld nog altijd is.

Centrale banken en overheden houden het gebruik van contant geld in de gaten. Ze willen voorkomen dat grote groepen mensen geen toegang meer hebben tot een betrouwbaar betaalmiddel.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen chartaal geld en contant geld?
Er is geen verschil. Chartaal geld is de officiële economische term voor contant geld. Beiden verwijzen naar de fysieke munten en biljetten die je in handen kunt houden en direct kunt gebruiken om mee te betalen.

Moet een winkel altijd contant geld accepteren?
In principe is chartaal geld een wettig betaalmiddel en mag een winkel het niet zomaar weigeren. In de praktijk mogen ondernemers in sommige gevallen zelf regels stellen, mits ze dat vooraf duidelijk communiceren aan klanten.

Wie bepaalt hoeveel chartaal geld er in omloop is?
De hoeveelheid chartaal geld in omloop wordt bepaald door de centrale bank. In Nederland en de rest van de eurozone is dat de Europese Centrale Bank, samen met de nationale centrale banken zoals De Nederlandsche Bank.

Is geld op een spaarrekening ook chartaal geld?
Nee. Geld op een spaarrekening is giraal geld. Het bestaat alleen digitaal als een saldo bij een bank. Chartaal geld is alleen het fysieke geld dat je kunt aanraken, zoals munten en bankbiljetten.